Yaşam

Diksiyon çalışmaları için 7 pratik adım

Diksiyon çalışmaları yaparak kendi kendinize konuşmanızı düzgün hatta etkileyici hale getirmeniz mümkün. Diksiyon bozukluğu, kelimelerin yanlış okunuşundan, vurgu ve tonlama yapmamaya ya da hatalı yapmaya kadar birkaç noktada ortada çıkıyor. İşte 7 pratik adımda diksiyonu etkileyici hale getirmenin yolları.

İşe (ğ) sorununu çözerek başlayın

Türkçede (ğ) harfini sadece yazımda görüyoruz. Ne bir kelimenin başında yer alıyor ne de kelimenin içinde okunuyor. Aslında günlük konuşmada fark etmeden çoğunlukla bu kurala uyuyoruz ancak bir metni okumaya başladığımızda hata yapmaya başlıyoruz. Diksiyon çalışmaları içinde başlangıcımız bu olabilir. Hadi başlayalım…

  • (ğ) hece sonundaysa kendinden önceki ünlüyü bir değer uzatır. Ör; yağmur kelimesi yaamur (ya:mur) diye okunur.
  • (a) ve (ı) arasındaysa (a) sesi bir değer uzatılır. Ör; kağıt kelimesi ka:t şeklinde okunur.
  • (o) ve (a) arasındaysa (o) sesi bir değer uzar, (a) bir değer söylenir. Ör; boğaz kelimesi bo:az şeklinde okunur.
  • (o) ve (u) arasındaysa (o) sesi bir değer uzar, (u) sesi bir değer kalır. Ör; boğuk kelimesi bo:uk olarak okunur.
  • İki (e) sesinin arasındaysa ya da (e) ve (i) arasındaysa (ğ) yerine (y) sesi söylenir. Ör; beğenmek kelimesi beyenmek; eğitim kelimesi eyitim şeklinde okunur.
  • (ğ) yuvarlak ince ünlülerin arasındaysa ilk ünlü bir değer uzar diğeri tek değer söylenir. Ör; böğürtlen kelimesi bö:ürtlen şeklinde okunur.
  • (ğ) iki kalın ünlü arasındaysa ünlü sesi bir değer uzatmamız gerekir. Ör; ağaç kelimesi a:ç; dağarcık kelimesi da:rcık; moğol kelimesi mo:ol diye okunur.

Açık (e) – kapalı (e) ayrımı

Bu çok sık karşılaşılan ve konuşmanın kalitesini düşürerek karşı tarafın kulağını tırmalayan bir hata. Mendil, elma, kendi, mühendis, benzin, belge, mesken, pencere, şemsiye, tencere, zenci, zevk ve eldiven (ilk e kapalı) kelimelerindeki (e) sesi kapalı okunur.  Tabii bu kelime listesi artacaktır, öne çıkanları yazmaya çalıştık.

‘ile ve ise’ler de başa bela

Cümle içindeki ‘ile ve ise’leri söylerken hangi kelimeden sonra gelmişlerse o kelimeye ekleyerek okumak gerekiyor. Bu da yine günlük konuşmada çoğunlukla doğru uyguladığımız ama metin okurken yanılgıya düştüğümüz bir konu. Mesela “yorgan ile yastık” yerine “yorganla yastık”, “çocuklar ise dışarıda oynuyordu” yerine “çocuklarsa dışarıda oynuyordu” şeklinde okunmalı.

Ulama vardı bir zamanlar…

Diksiyon çalışmaları yaparken bir anda yeniden ortaokul Türkçe dersine döndük ama hemen hatırlayacaksınız. İlk kelime ünsüz harfle bitiyor, sonraki ise ünlü harfle başlıyorsa ulama yapılır. Yani “Boz ördek” derken aslında “Bo zördek” gibi çıkar ağzımızdan ki doğrusu da budur. İki kelime arasında es vermemek gerekir.

Vurgu ve tonlama yoksa hâlâ eksik var demektir

Çok istisnası olsa da Türkçe’de genel olarak son hecede vurgu yapılır. Örneğin “ağlama” derken (ma) eki daha yüksek ve bastırılarak söylenir. Cümle içinde ise son kelimeye vurgu yapmak gerekir. Tonlamaya gelince, anlamlarına göre kelimelere duygu vererek (coşku, hüzün, öfke, mutluluk gibi) okumak esastır. Örneğin “sessizlik” kelimesini ses tonunuzu biraz daha kısarak okumanız gibi. Vurgu ve tonlama olmayan bir anlatımın sıkıcı olacağını unutmayın.

Konuşur gibi okumak…

Bu özelliği en iyi görebileceğiniz örnekler haber spikerleridir (tabii hepsinde göremiyoruz bunu ama Cem Öğretir, Nevşin Mengü gibi isimleri gözünüzde canlandırabilirniz). Aslında hepsi haber metinlerini kamera önünde duran cihazdan (prompter) okurlar ama konuşur gibi okuma yetileri sayesinde sanki ezberden olan biteni anlatıyorlarmış gibi gelir bize. Bu durum kimi konferanslarda da görülebilir. Konuşma metnini okuyan ama bunu hissettirmeyen konuşmacı, dinleyicileri kendine bağlamayı başarır. Yazılı bir metni anlatıyormuş gibi okumazsanız, bir süre sonra karşınızdakilerin tüm ilgisini kaybedersiniz. Vurgu ve tonlamanın hayati önemi burada da karşımıza çıkar.

EDİTÖRÜN NOTU:

Bu çalışmalar, anatomik nedenlerle herhangi bir konuşma bozukluğu olmayıp alfabedeki tüm harfleri çıkarabildiğiniz düşünülerek hazırlanmıştır.

EN İYİ SPİKERLİK KURSLARI LİSTESİ

Diksiyon çalışmaları için 7 pratik adım

Yorum yapılmamış

Yorum yaz

Your email address will not be published.

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Önceki liste

Dünyanın 5 bölgesinde kullanılan beden dilleri

Sonraki liste

Şili görülecek 3 önemli yer

Hanife Yaşar

Hanife Yaşar